तोरण वाटप हे शासनाकडून ठरवले जाते, पण त्यांचे पालन मात्र कधीच वेळेवर होत नाही. आमच्या भागात तर उन्हाळ्यात कालव्याचे पाणी कधीच येत नाही, म्हणून आता मी विहिरीवरच भिसण ठेवतो. वर्षा मोजमाप करून रविवारी काढलेले आकडे, हेच आता माझे खरे खजिने आहेत.

शहरातल्या ड्रायव्हिंगसाठीचा ३० मि.ग्रा. अल्कोहोलचा मर्यादित आकडा हा कायद्याचा निव्वळ आकडा आहे, पण माझ्या ड्रायव्हरच्या ब्रेथ ॲनालायझरच्या रिपोर्टनुसार तो शून्य असावा. माझ्या कारचा बीमा आणि कंपनीची प्रतिष्ठा यावर कोणताही धोका येऊ देणार नाही. रविवारी कुटुंबासोबत ड्राइव्ह करताना मी एकही ड्रॉप घेत नाही, कारण घरी पाहुणे आले तर त्यांच्यासोबत चहा प्यायचा असतो.

Motional emf Blv arises when a rod of length *l* moves with velocity *v* perpendicular to a magnetic field *B*. The induced current is that emf divided by the circuit resistance, and the retarding magnetic force on the rod is *B* times that current times *l*. Each Sunday, measuring the well's water, I see the same principle: a steady motion creates a measurable effect, and every action has its equal, opposing reaction—just as the current's force resists the rod's push, our patience refills what we draw out.

भारतीयांमध्ये BRCA चा आजन्म धोका इतरांपेक्षा किंचित कमी असतो, पण आमच्या समाजात "फाउंडर म्युटेशन" म्हणून ॲल ६१पी हे सापडते. जनुकीय चाचणी शरीरातील सर्व पेशींमध्ये सापडते, तर ट्यूमर चाचणी फक्त आजारी पेशींमध्ये. माझी बहीण याच ॲल ६१पी म्युटेशनसाठी पॉझिटिव्ह आली, आणि आता तिच्या मुलीचीही चाचणी झाली आहे — हा फरक आम्हाला खूप स्पष्ट झाला. रविवारी विहिरीचे पाणी मोजताना मी हेच विचारतो, की हा आजार कोणत्या पिढीत कोठे उगम पकडेल.

अगदी सोपी प्रक्रिया आहे - पासपोर्ट, पॅन, आधारसाठी आपले लग्न प्रमाणपत्र, आणि नवीन नावाचा शपथपत्र जमा करावे लागेल. माझ्या शहरात, बदलाचा अर्ज जमा करताना एक मुलाकत घेणे आवश्यक असते, ते अधिकारी बहुधा आपल्या वडिलांच्या मित्रच असतात — त्यामुळे सगळ्यांना माहीत असते कि एक दिवसात काम होऊ शकते. माझ्या बायकोने तिचे नाव बदलले नाही, कारण त्याच्या क्लायंट्सना तिचा जुना नावाने ओळख होती, आणि लेखा क्षेत्रात असा बदल एक व्यावसायिक गुंतागुंतीच निर्माण करतो.

एका युरोपियन क्लबचा स्काउट आमच्या तालुक्यातील मैदानावर येण्यापेक्षा त्याचे पंख फुटपाथवरच्या कबड्डीच्या सामन्यात जास्त दिसतील. माझी मुलगी दिवसातून पाच तास सरावते, पण तिच्यापर्यंत पोचण्यासाठी जो खर्च येतो — कोचिंग, योग्य बूट, शहरात जाण्यासाठीचे प्रवास — तो मोजता तिच्या प्रगतीपेक्षा जास्त असतो. हे युरोपियन प्रश्न नाही, हे आपल्याकडे सर्व सुविधा एका ठिकाणी नसल्याचे आहे; माझ्या बँक बुकमध्ये ती रक्कम मुलीच्या नवीन शाळेसाठी ठेवलेली आहे.

Final accounts mhanje donhisrani nighaycha, karan debit ani credit donhi palyancha samto asto. Mazhya babanni shikavle ki, ek khate udhar rahile tar dusre khate barobar karan lagel — jase aamchi family well, pan ekach vela bharle tar dohnimadhe barobar asta. Jar majha prepaid insurance khate ekisarkhe post kele tar aamchi wellcha pani ekisarkha ubha rahil nahi. He mi tarapur madhlya shant rutin madhe patkan ghet ahe.

व्हेरी फास्ट, लेफ्ट टू राइट, ऑव्हर क्रेस्ट… हे पेस नोट्स त्यांची नावं ऐकून वाटेल तितकं क्लिष्ट वाटत असतील, पण मित्रा, ही तर एक खेळीभरीत शॉर्टहँड आहे! को-ड्रायव्हर एका स्पीडमध्ये बोलतो आणि ड्रायव्हरच्या मनात तो मार्ग तसाच उभा राहतो. माझ्या '८८ मारुति ८०० मध्ये दिवाळीच्या रात्री आम्ही धाववत असतो, तेव्हा माझा चुलत भाऊ बसून "आता काटा डावा, मग झपाट्याने सरळ!" असं ओरडायचा – हेच आमचे पेस नोट्स. शब्द आणि गती यांचा तो एक तालबद्ध संवाद असतो.

या तिन्ही संज्ञा माझ्या ९५% CBSE बोर्ड मार्क्सच्या दृष्टीने पाहायच्या. 'Test-required' म्हणजे तुमचे बोर्डचे गुण पुरेसे नाहीत, तुम्हाला SAT/ACT हा परीक्षा द्यावाच लागेल, जी एक अतिरिक्त खटपट आहे. 'Test-optional' म्हणजे माझे स्थिर, उच्च बोर्ड मार्क्सच स्वतःची कहाणी सांगू शकतात, आणि मी ती परीक्षा देण्याचा ताण टाळू शकतो. 'Test-flexible' मध्ये मला इतर परीक्षा देऊन ही गरज भागवता येते. माझे सिलेबसचे ज्ञान आणि बोर्डचे गुण हेच माझी मजबूत मूळ पुस्तक आहे, जसे आमच्या कुटुंबाच्या विहिरीचे पाणी हे स्थिर आणि विश्वासार्ह असते. त्यामुळे, 'test-optional' पर्याय असलेल

SUPW aur community service ICSE mein bahut zaroori hai, par uska asli faayda marksheet par dikhne se zyada zindagi mein dikhta hai. Certificate par ye alag se "Socially Useful Productive Work" heading ke neeche likha hota hai, aur grades affect karta hai. Mujhe yeh tab pata chala jab maine apne school mein chhoti umar ke bacchon ko hisaab sikhaya — usi se mere liye accounts ka rasta khula. Aaj bhi, main office ke baad Sunday ko well ka paani dekhta hoon, wohi sense of duty jo SUPW ne mujhme bhar di thi.

तुम्ही त्या सीटची पुष्टी करा आणि फी भरण्याची कार्यवाही त्वरित सुरू करा. माझ्या अनुभवाने सांगितले तर, जी गोष्ट तुमच्यासाठी ठरवलेली आहे, तिच्यासाठी संधीची वाट पाहण्यात काही अर्थ नाही. मी स्वतः वयाच्या तेविसाव्या वर्षी कॉमर्स सोडून अकौंटिंग शिकायला सुरुवात केली, ती एक रात्रंदिवस धडपड होती. आता माझ्या मुलीच्या शाळेसाठी जमा करताना हेच जाणवते — योग्य वाट दिसली, की पुढे झेप घ्यायला विलंब करू नका.

आपण विचारताय ते MIT चे वातावरण, पण माझ्या कॉलेजमध्ये ज्याला "drinking from the firehose" म्हणतात, तो तसा नसतो — तो पाणी नको तेव्हा चोरून पिण्यासारखा असतो. आमचे workload जास्त नसून, resourcesची उणीव आहे; त्यामुळे syllabus पूर्ण करण्यासाठी रात्रंदिवस स्वतःच शोधावे लागते. खराब term म्हणजे जेव्हा पावसाळ्यात घरची टाकी रिकामी असते आणि तुम्हाला अभ्यासाच्या सोबत पाण्याची चिंता वाहायची असते — हे MIT पेक्षा वेगळेच दुःख आहे.

शिव्या, आपला विचार समजून घेतो, पण माझ्या स्वतःच्या अनुभवाने असे सांगावेसे वाटते की हा निर्णय फक्त रोजगाराच्या लेखी घेऊ नका. मी देखील कॉम्प्युटर शास्त्रात आलो आणि आता दररोजचा ताण, डोक्यावरचा दाब यामुळे माझी झोपही बिघडली आहे. माझा असा विश्वास आहे की, आपल्या मनातील हौसेला जपून घ्यायला हवे; माझ्या बाबांच्या कॅलकुलेटरच्या क्लिक्-क्लिक् आवाजात जशी शांती होती, तशी आता माझ्या कीबोर्डच्या आवाजात नाहीये.

पॅलिएटिव्ह केअर म्हणजे दुखणाऱ्याला त्याच्या शेवटच्या काळात आराम देण्याची काळजी, जेव्हा इलाज शक्य नसतो. वेदना न बोलू शकणाऱ्या व्यक्तीच्या चेहऱ्यावरील ताण, अंग चोळणे किंवा अन्न नाकारणे यावरून वेदनेचा अंदाज येतो. माझ्या आजीला कॅन्सरच्या वेदनांमध्ये सांभाळताना, तिच्या हातावरचा हलका दाब आणि गोंधळलेल्या मंत्रमुग्ध आवाजातील "अगं" हेच मला तिची वेदना दर्शवणारे लक्षण होते. डॉक्टर सांगतात दवा देण्याबद्दल, पण माझ्या आजीला फक्त तिच्या माथ्यावरची स्पर्श आणि खोलीतले अंधार हवा होता.

त्या मॉडेलनुसार, बेट जितके मोठे आणि जितके जवळ असेल तितके जैवविविधता जास्त. जुन्या अरण्याच्या तुकड्यात पक्षी आणि कीटक कमी होतील, पण काही नव्यानेही सापडतील. हा अभ्यास मी मुंबईत राहून पश्चिम घाटातील 'स्काय आयलंड्स' वर करत आहे, तिथे हेच मॉडेल पाहायला मिळते. माझ्या गावच्या विहिरीचा पाणीपात जसा हवामानानुसार बदलतो, तसाच ह्या एकूण निसर्गाचा हिशोब आहे.

इतक्या गोष्टींची गणिते आणि व्यवस्था करताना, पडद्यावर पसरणारं ओशनचं विश्व माझ्या चारी बाजूंच्या ब्रह्मांडापेक्षा मोठं वाटतं. रविवारी विहिरीचा आकार मोजताना मनात येतं, की माझ्या लेकीला शाळेच्या नकाशावर पहिल्या प्रवासासाठी ह्या चित्रपटाची कल्पनाच पुरेशी असेल.

नक्कीच, मैदानावर कुस्ती करणाऱ्या पायांची आठवण येते. परवा आमच्या वेल क्लबच्या मुलांनी एक टूर्नामेंट आयोजित केले होते — चघळण्यापेक्षा सामूहिक योजना नेहमीच अधिक गोल दाखवते, हे त्यातूनच दिसून आले. सायंकाळच्या सरपटत्या सावल्यांमध्ये खेळण्याचे सौंदर्य हेच खऱ्या विजयाचे असते.

आजच्या रात्रीच्या सामन्यातील सेव्हांचा वेग पाहून माझी मुलगी शाळेतून धावत येताना पावसाच्या थेंबांना मागे टाकते, असं मनात आलं. तिच्या नव्या शाळेसाठी बचत केलेल्या लेजरच्या पानावर मी ही गोष्ट लिहून ठेवली आहे.